Dla tych, którzy pamiętają, jak szachy stały się wiadomością na pierwszej stronie latem 1972, książka Franka Brady’ego “Endgame” jest fascynującym spojrzeniem na szachowego geniusza Bobby’ego Fischera.
Ksiązka z podtytułem “Bobby Fischer’s Remarkable Rise and Fall – from America’s Brightest Prodigy to the Edge of Madness” opowiada historię przerwania przez Fischera hegemonii Związku Radzieckiego w mistrzostwach świata w szachach i następnie zniknięcia w ekscentrycznej i staczającej się izolacji.
Szachowy talent od wczesnego dzieciństwa, Fischer miał 13 lat, gdy pokonał znacznie starszego mistrza Donalda Byrne’a w partii, która stała się powszechnie znana jako Partia Stulecia.
W wieku lat 14 zdobył pierwsze z ośmiu mistrzostw USA i w 1964 roku został jedynym graczem w historii, który wygrał wszystkie partie w mistrzostwach Stanów Zjednoczonych.
Wtedy zaczął być coraz bardziej paranoidalny i trudny, przekonany, że Rosjanie spiskowali, żeby oszukiwać na drodze do światowych tytułów za cichym przyzwoleniem FIDE. Wszystkie mistrzostwa świata od 1937 zostały wygrane przez radzieckich graczy i Fischer uważał, że radzieccy gracze w turnieju pretendentów konspirowali, żeby jeden z nich wygrał.
Być może w odpowiedzi na skargi Fischera, FIDE zreorganizowała system kwalifikowania się do mistrzostw świata i Fischer łatwo zakwalifikował się do meczu o mistrzostwo świata przeciwko Borysowi Spasskiemu w 1972 r.
Po zostaniu oficjalnym pretendentem, Fischer wysuwał żądania za żądaniem, domagając się więcej pieniędzy, innego miejsca meczu, innych warunków gry. Prawdopodobnie przegrałby mecz walkowerem, gdyby organizatorzy i Spasski nie zgodzili się na większość jego żądań.
Po przegraniu pierwszej partii, drugą partię oddał walkowerem i wydawało się, że ma poważny problem. Ale nie miał. Gdy spełniono jego ostateczne warunki, zdominował Spasskiego i zdobył tytuł mistrza świata.
Był w szczytowej formie emocjonalnej i fizycznej, narodowym bohaterem i sławniejszy niż jakikolwiek przedtem amerykański szachista.
Ale Fischer odrzucił wiele możliwości zarobienia na swojej sławie, odmówił obrony tutułu w 1975 roku, gdy FIDE nie przyjęła jego warunków i powoli zanurzał się w izolacji i ubóstwie.
Zaczął regularnie wypowiadać się w duchu antysemickim, mimo że jego matka i wielu najbliższych pracowników byli Żydami.
Brak pieniędzy wpłynął na jego zgodę na rewanżowy mecz ze Spasskim w Belgradzie w 1992. Mecz, który łatwo wygrał, uczynił go ponownie bogatym.
Ale to zmusiło go do emigracji, gdyż grał wbrew faktowi, że amerykański rząd sprzeciwił się jego udziałowi w meczu z powodu sankcji ONZ wobec Jugosławii.
W 2001 roku jego lista wrogów zawierała nie tylko Sowietów i Żydów, ale też Stany Zjednoczone. W radiowym wywiadzie powiedział, że atak na Stany 11 września 2001 był „cudowną wiadomością”.
W 2004 roku został zaaresztowany przez Japończyków, gdy próbował dostać się do samolotu używając amerykańskiego paszportu, który został unieważniony. Ostatecznie Islandia, miejsce jego triumfu nad Spasskim, przyznała Fischerowi obywatelstwo.
Mieszkał tam ostatnie cztery lata swego życia. Umarł w 2008 roku w wieku lat 64 z powodu niewydolności nerek, gdy odmówił leczenia.
Brady, założyciel i redactor “Chess Life” i wieloletni znajomy Fischera, wykonał znakomitą pracę, podając fakty o trudnym życiu Fischera i pozwalając czytelnikowi zdecydować, czy geniusz usprawiedliwa obrzydliwe zachowanie.
I nie trzeba wiedzieć dużo o szachach, żeby rozumieć, co sprawiło, że Fischer został graczem, który, jak niektórzy uważają, był największym szachistą, jaki kiedykolwiek żył.
Na marginesie ciekawostka. W czasie, gdy Fischer ekspodował na scenie na początku lat 1950, największym amerykańskim szachistą był Sammy Reshevsky. Fischer miał pretensje do Reshevskiego, najwyraźniej czując, że starszy gracz jest lepiej traktowany przez Amerykańską Federację Szachową. W 1958 roku Fischer odmówił udział w amerykańskiej drużynie olimpijskiej, ponieważ Reshevsky miał grać na pierwszej szachownicy. W 1961 roku przegrał walkowerem mecz z Reshevskim, remisowy po 11 partiach, gdy organizatorzy nie przychylili się do jego żądań zmiany terminu.
Luźne tłumaczenie książki “Endgame” już wkrótce zacznie się ukazywać tutaj i będzie dostępnie dla zarejestrowanych użytkowników.
Polskie Strony
